Thương mại toàn cầu bước vào chu kỳ mới

Bước sang năm 2026, thương mại và đầu tư toàn cầu đang vận động trong một bối cảnh mới, nơi tăng trưởng không còn là mục tiêu duy nhất, còn tính bền vững ngày càng trở thành tiêu chí định hình dòng chảy hàng hóa, vốn và chuỗi cung ứng. Nếu như trước đây, mở rộng thị trường chủ yếu gắn với giá cả, quy mô và tốc độ giao dịch, thì nay các yếu tố như phát thải carbon, tiêu chuẩn môi trường, khả năng truy xuất nguồn gốc và mức độ minh bạch trong quản trị đang dần trở thành những điều kiện mới của cạnh tranh quốc tế.

Theo cập nhật của UNCTAD đầu năm 2026, thương mại toàn cầu bước vào năm nay trong trạng thái chịu nhiều sức ép đồng thời: tăng trưởng chậm lại, phân mảnh địa chính trị sâu hơn, chủ nghĩa bảo hộ gia tăng và các quy định quốc gia ngày càng chặt chẽ hơn. Dù thương mại thế giới đã có một năm 2025 tăng trưởng khá mạnh và lần đầu vượt mốc 35 nghìn tỷ USD, triển vọng năm 2026 được đánh giá là vẫn tăng nhưng với tốc độ chậm hơn, đồng nghĩa với việc cạnh tranh trên thị trường quốc tế sẽ gay gắt hơn.

Chuỗi giá trị toàn cầu đang được sắp xếp lại

Điểm đáng chú ý là những thay đổi hiện nay không chỉ diễn ra ở quy mô thương mại, mà còn ở cấu trúc của thương mại toàn cầu. Các chuỗi giá trị quốc tế đang được tái cấu trúc theo hướng an toàn hơn, ngắn hơn và linh hoạt hơn. Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp và nền kinh tế không còn chỉ theo đuổi mô hình tối ưu chi phí như trước, mà chuyển sang ưu tiên khả năng chống chịu, đa dạng hóa nguồn cung và giảm phụ thuộc vào một vài thị trường hoặc một vài mắt xích sản xuất nhất định.

Sự dịch chuyển này đang làm thay đổi cách các quốc gia và tập đoàn toàn cầu nhìn nhận về thương mại và đầu tư. Trong một thế giới mà chính sách công nghiệp, an ninh kinh tế và chuyển đổi khí hậu ngày càng đan xen, thương mại quốc tế không còn là sân chơi chỉ của giá rẻ và sản lượng lớn, mà đang được tái định nghĩa bằng chất lượng tăng trưởng và khả năng thích ứng trước các chuẩn mực mới.

“Xanh” trở thành luật chơi mới của thương mại

Trong dòng chảy đó, “thương mại bền vững” đang chuyển từ một khái niệm mang tính định hướng sang một khuôn khổ vận hành ngày càng rõ nét. Theo các phân tích của UNCTAD và S&P Global, năm 2026, các cam kết môi trường, khí hậu và phát triển bền vững sẽ được đưa sâu hơn vào chính sách thương mại, chiến lược đầu tư và quản trị doanh nghiệp. Nói cách khác, “xanh” không còn là thông điệp mang tính khuyến khích, mà đang dần trở thành một phần của luật chơi mới.

Ở cấp độ thực tiễn, điều này thể hiện qua việc ngày càng nhiều thị trường đòi hỏi hàng hóa phải đáp ứng các tiêu chí về phát thải thấp, sử dụng tài nguyên hiệu quả, kiểm soát tốt vòng đời sản phẩm và minh bạch hơn trong chuỗi cung ứng. Các yếu tố như năng lượng sạch, vật liệu bền vững, bao bì thân thiện môi trường hay dữ liệu phát thải không còn chỉ dành cho các ngành tiên phong, mà đang lan sang nhiều lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu truyền thống. Đây cũng là lý do các báo cáo quốc tế gần đây đều cho thấy chuyển đổi xanh, cùng với chuyển đổi số, đang trở thành hai lực đẩy song hành tái định hình thương mại toàn cầu.

Tiêu chuẩn môi trường và quản trị siết chặt hơn

Một trong những biểu hiện rõ nhất của xu hướng này là việc các tiêu chuẩn xanh đang hiện diện ngày càng rõ trong các cơ chế quản lý thương mại. Trong đó, EU được xem là một trong những thị trường đi đầu. CBAM, hay Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu, có thể hiểu một cách ngắn gọn là công cụ buộc hàng hóa nhập khẩu vào EU phải phản ánh chi phí carbon tương tự như hàng sản xuất trong nội khối. Cùng với đó, ESG - viết tắt của môi trường, xã hội và quản trị - ngày càng trở thành bộ tiêu chí quan trọng trong đánh giá doanh nghiệp và dự án đầu tư. Dù bài toán tuân thủ còn nhiều thách thức, các thuật ngữ này về bản chất cho thấy một chuyển động lớn hơn: thương mại và đầu tư quốc tế đang ngày càng gắn chặt với yêu cầu phát triển bền vững.

Cùng với thương mại, dòng vốn đầu tư quốc tế cũng đang cho thấy sự dịch chuyển tương tự. Các nhà đầu tư ngày càng quan tâm nhiều hơn đến năng lực quản trị rủi ro môi trường, tiêu chuẩn xã hội và mức độ minh bạch của doanh nghiệp, coi đây là một phần trong việc đánh giá độ an toàn và triển vọng dài hạn của dự án. Xu hướng đầu tư bền vững vì vậy không chỉ gắn với các lĩnh vực như năng lượng tái tạo hay công nghệ sạch, mà còn mở rộng sang hạ tầng, sản xuất công nghiệp, logistics và chuỗi cung ứng. Trong một bối cảnh thế giới còn nhiều bất định, vốn đầu tư có xu hướng tìm đến những mô hình tăng trưởng ổn định hơn, ít rủi ro hơn và phù hợp hơn với lộ trình chuyển đổi xanh toàn cầu.

Bối cảnh mới, yêu cầu thích ứng mới

Từ góc độ rộng hơn, bức tranh năm 2026 cho thấy thế giới đang bước vào một giai đoạn mà tăng trưởng kinh tế, thương mại, đầu tư và trách nhiệm môi trường không còn được nhìn nhận như các mục tiêu tách rời. Chính sách khí hậu, an ninh chuỗi cung ứng, công nghệ sạch, kiểm soát phát thải và tiêu chuẩn dữ liệu đang cùng nhau định hình một hệ sinh thái thương mại mới. Trong hệ sinh thái đó, lợi thế cạnh tranh không chỉ đến từ khả năng bán được nhiều hàng hơn hay thu hút được nhiều vốn hơn, mà còn từ khả năng tham gia vào các chuỗi giá trị có chất lượng cao hơn, xanh hơn và minh bạch hơn.

Đối với các nền kinh tế đang phát triển, bối cảnh này vừa mở ra cơ hội, vừa đặt ra yêu cầu thích ứng nhanh hơn với những chuẩn mực đang thay đổi. Tuy nhiên, xét ở bình diện toàn cầu, điều dễ nhận thấy là thương mại và đầu tư bền vững đã vượt qua giai đoạn định hướng chính sách để bước sang giai đoạn thực thi và sàng lọc. Năm 2026, trong một thế giới tăng trưởng chậm hơn nhưng tiêu chuẩn cao hơn, “xanh” không còn là lựa chọn mang tính hình ảnh, mà đang trở thành điều kiện ngày càng rõ ràng để tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế.