Theo tờ báo Wall Street Journal, các nhà sản xuất tầm trung của Đức, được biết đến với tên gọi chung là Mittelstand, từng là trụ cột của nền kinh tế lớn nhất châu Âu, đang phải đối mặt với những thách thức chưa từng có.

Mittelstand - bao gồm các nhà sản xuất quy mô vừa, chủ yếu chuyên về tư liệu sản xuất và hàng hóa trung gian - đã từng phát triển mạnh mẽ nhờ sản xuất máy móc cho các nhà máy trên toàn thế giới. Tuy nhiên, Trung Quốc đang dần thu hẹp khoảng cách về chất lượng và cung cấp sản phẩm với giá chỉ bằng một nửa so với các đối thủ châu Âu. Thực tế khắc nghiệt này đã tạo ra áp lực lớn đối với các nhà sản xuất Đức, dẫn đến tình trạng sa thải lao động tại các thị trấn và làng mạc từng một thời thịnh vượng.

TỪ XUẤT SIÊU SANG NHẬP SIÊU TƯ LIỆU SẢN XUẤT VỚI TRUNG QUỐC

Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, Đức nhập khẩu nhiều tư liệu sản xuất tiên tiến từ Trung Quốc hơn là xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Các nhà sản xuất Đức đang phải đối mặt với sự cạnh tranh không chỉ ở Trung Quốc và các thị trường khác, mà còn ngay tại quê nhà. Nhiều công ty thuộc lực lượng Mittelstand đang phải tạm ngừng hoạt động, cắt giảm nhân sự hoặc chuyển dịch sản xuất, bao gồm cả việc chuyển sang Trung Quốc.

Ông Patric Burkhart, Giám đốc điều hành của công ty sản xuất máy móc Aura, cho biết sự cạnh tranh từ Trung Quốc đã tăng vọt chỉ trong 6 tháng qua, khiến lượng đơn đặt hàng mà công ty của ông nhận được giảm sút. Aura sản xuất thiết bị sưởi được tích hợp vào các máy công nghiệp lớn hơn, như máy ép, lò nướng và máy đùn, sản xuất từ túi nhựa và khung cửa sổ đến phụ tùng ô tô và đồ ăn nhẹ. Một đối thủ Trung Quốc mới nổi đã tạo ra áp lực giá mạnh mẽ, khiến ông Burkhart phải tìm cách sáng tạo để giành được các dự án từ các nhà sản xuất lâu năm của Đức và Nhật Bản.

Theo báo cáo của công ty tư vấn - kiểm toán EY hồi tháng 5 năm nay, lĩnh vực công nghiệp Đức đang mất hơn 10.000 việc làm mỗi tháng. Sản lượng công nghiệp đã giảm khoảng 10% trong thời gian từ tháng 2/2022 đến đầu năm 2026, trong đó sản lượng của các ngành tiêu tốn nhiều năng lượng giảm hơn 15%.

Cán cân thương mại của Đức với Trung Quốc trong lĩnh vực tư liệu sản xuất đã chuyển từ thặng dư khoảng 750 triệu euro sang thâm hụt 500 triệu euro từ giữa năm 2024 đến tháng 8/2025 - theo dữ liệu từ công ty Apollo Global Management có trụ sở tại New York. Xuất khẩu máy công cụ của Đức sang Trung Quốc đã giảm khoảng 1/3 trong quý 1 năm nay so với cùng kỳ năm trước.

Nếu các nhà hoạch định chính sách châu Âu không có biện pháp mạnh mẽ hơn để bảo vệ sản xuất công nghiệp, "chúng ta có thể thấy sự suy giảm rất nhanh chóng của Mittelstand Đức” - ông Noah Barkin, cố vấn cấp cao tại công ty nghiên cứu Rhodium Group, nhận định.

Các nhà lãnh đạo châu Âu đang tìm kiếm quyền lực pháp lý mới để ứng phó với sức cạnh tranh mạnh mẽ của Trung Quốc. Xuất khẩu hàng hóa tổng thể của Trung Quốc sang Đức đã tăng 17% trong 5 tháng đầu năm nay so với cùng kỳ năm trước, và xuất khẩu sang Liên minh châu Âu EU) đã tăng 16% - theo dữ liệu từ hải quan Trung Quốc.

Trung Quốc ngày càng dựa vào sản xuất để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế kể từ khi thị trường bất động sản của nước này rơi vào tình trạng khủng hoảng kéo dài. Đối mặt với nhu cầu yếu trong nước và kho hàng đầy ắp, các nhà máy Trung Quốc đang tích cực bán hàng ra nước ngoài, đẩy thặng dư thương mại của quốc gia này lên mức kỷ lục 1,2 nghìn tỷ USD vào năm ngoái.

Sự phát triển này là là một kết quả từ chính sách hỗ trợ của nhà nước. Theo sáng kiến "10.000 người khổng lồ nhỏ", Chính phủ Trung Quốc đã bơm các khoản trợ cấp lớn, ưu đãi thuế và nguồn lực nhà nước vào hàng nghìn công ty quy mô vừa chuyên biệt, có chiến lược rõ ràng để thay thế các "nhà vô địch ẩn" nổi tiếng của Đức.

Vẫn còn những công ty Đức sản xuất các sản phẩm mà Trung Quốc cần, như Trumpf, nhà sản xuất laser, và Zeiss, công ty sản xuất thiết bị quang học được sử dụng trong máy móc y tế và thiết bị sản xuất chip. Tuy nhiên, Bắc Kinh đang cố gắng giải quyết những phụ thuộc đó và sản xuất những hàng hóa đó trong nước.

“ĐỨC CẦN NHỮNG CẢI CÁCH THỰC SỰ”

Khi một nhà sản xuất ở Đông Âu hoặc Nam Mỹ lắp đặt một nhà máy mới, họ có thể mua toàn bộ hệ sinh thái - gồm máy ép phun, cánh tay robot, máy sấy và phần mềm quản lý đám mây - trực tiếp từ một nhà cung cấp Trung Quốc duy nhất.

"Trung Quốc đã ăn phần lớn bữa trưa của ngành công nghiệp Đức và đang chuẩn bị bắt đầu bữa tối”, Trung tâm Cải cách châu Âu, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại London, cảnh báo thẳng thắn trong một báo cáo gần đây.

Khủng hoảng càng trầm trọng hơn bởi giá năng lượng cao và nhu cầu yếu ở châu Âu, áp lực giảm phát ở Trung Quốc làm giảm giá xuất khẩu, và đồng nhân dân tệ mà nhiều nhà kinh tế cho rằng bị định giá thấp.

Cạnh tranh đặc biệt khốc liệt trong các ngành mà quy mô giữ vai trò quan trọng, như máy bơm nhiệt hoặc ô tô - theo ông Clemens Fuest, chủ tịch Viện Nghiên cứu Kinh tế Ifo, một tổ chức tư vấn. Các công ty chuyên biệt hơn hiện đang hoạt động tốt hơn. "Rất khó để nói câu chuyện này sẽ kết thúc ở đâu”, ông Fuest nói.

Các doanh nghiệp Mittelstand, từ lâu tự hào về đạo đức thương mại tự do kiên định, gần đây đã bắt đầu kêu gọi Chính phủ có chính sách bảo vệ họ khỏi sự cạnh tranh từ các công ty Trung Quốc được nhà nước hậu thuẫn.

Các đối thủ Trung Quốc đã kiểm soát 1/3 sản lượng toàn cầu trong ngành máy móc - ông Oliver Richtberg, trưởng bộ phận thương mại nước ngoài tại Hiệp hội Các nhà sản xuất máy móc và thiết bị (VDMA) - một tổ chức vận động hành lang có thành viên sử dụng 1 triệu lao động Đức - cho biết. "Nếu họ đạt 40% hoặc 50%, chúng tôi sẽ không còn đòn bẩy nào nữa”, ông nói.

EU đã khởi động một số lượng kỷ lục các vụ kiện thương mại chống lại Trung Quốc trong 2 năm qua, nhưng các biện pháp đó chỉ bao phủ một phần nhỏ tổng nhập khẩu từ Trung Quốc. Các biện pháp bảo vệ thương mại rộng hơn và mạnh mẽ hơn đã được thảo luận tại một hội nghị thượng đỉnh vào tháng 6 vừa qua ở Brussels có thể sẽ mất 1 năm hoặc hơn để thành hiện thực.

Ông Michael Suess, từng là một nhà điều hành lâu năm của Siemens và hiện là Chủ tịch điều hành của nhà sản xuất lớp phủ Thụy Sĩ Oerlikon, cho biết Mittelstand Đức đang gặp khó khăn chủ yếu do chi phí tăng cao trong nước và một thế hệ doanh nhân gia đình mới mà ông cho là thiếu tham vọng. "Đúng là Trung Quốc đang trở nên cạnh tranh hơn. Nhưng Đức cần những cải cách thực sự phải thoát khỏi vùng an toàn của mình”, ông nói.

Tuy nhiên, hơn ba phần tư các công ty kỹ thuật cơ khí của Đức coi cạnh tranh từ Trung Quốc là thách thức chiến lược lớn nhất trên toàn thế giới - theo một cuộc khảo sát được công bố vào tháng 1 năm nay bởi công ty tư vấn Infront có trụ sở tại Hamburg.

Tại Aura, ông Burkhart cho biết khách hàng Trung Quốc, Nhật Bản và thậm chí cả Đức ngày càng muốn ông sản xuất tại Trung Quốc. Một động lực là chi phí. Đối với các nhà sản xuất Trung Quốc, cũng có áp lực chính trị ngày càng tăng để chuyển giá trị sản xuất sang Trung Quốc.

Ông Burkhart, người từng sản xuất độc quyền tại Đức, hiện sản xuất 20% sản phẩm của mình tại Trung Quốc. Tỷ lệ đó có thể tăng lên 70% nếu không có gì thay đổi ở châu Âu, ông nói. "Chúng tôi đang ở trong một tình huống rất khó khăn. Đây là một thay đổi lịch sử gây áp lực cho toàn xã hội”, ông phát biểu.

Nguồn: TBKTVN