EVFTA mở ra nhiều cơ hội cho hàng Việt Nam tiếp cận thị trường Bỉ, nhưng duy trì lợi thế cạnh tranh lâu dài vẫn là thách thức lớn. Doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của Liên minh châu Âu (EU), từ chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc đến bảo vệ môi trường và minh bạch chuỗi cung ứng. Bên cạnh đó, hạn chế về nguồn lực, chi phí tuân thủ và áp lực cạnh tranh quốc tế đòi hỏi doanh nghiệp chủ động đổi mới, nâng cao năng lực sản xuất và xây dựng chiến lược thị trường bền vững.

Rào cản vệ sinh, kiểm dịch (SPS) và an toàn thực phẩm

Hệ thống kiểm soát an toàn thực phẩm của EU đối với hàng nhập khẩu vào Bỉ dựa trên quy định chung và giám sát theo mức độ rủi ro. Nông sản phải đáp ứng tiêu chuẩn về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, độc tố, vi sinh vật và kim loại nặng. Thủy sản cần bảo đảm giới hạn dư lượng kháng sinh, hóa chất, chỉ tiêu vi sinh và điều kiện bảo quản. Sản phẩm có nguồn gốc động vật phải đáp ứng yêu cầu về quốc gia, cơ sở sản xuất được phê duyệt và chứng nhận thú y.

Lô hàng vi phạm có thể bị kiểm tra bổ sung, tạm giữ, tái xuất hoặc tiêu hủy, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian giao hàng. Doanh nghiệp cần kiểm soát chất lượng xuyên suốt chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu, nuôi trồng, chế biến đến vận chuyển, đồng thời duy trì hồ sơ truy xuất nguồn gốc. Đây là thách thức đối với hợp tác xã và doanh nghiệp vừa và nhỏ do hạn chế về kinh phí kiểm nghiệm, nhân lực và công nghệ. Đầu tư vào vùng nguyên liệu đạt chuẩn và hệ thống quản lý chất lượng là yếu tố quan trọng để duy trì xuất khẩu bền vững.

Rào cản kỹ thuật (TBT), hóa chất (REACH) và nhãn mác đa ngôn ngữ

Đối với hàng công nghiệp và tiêu dùng xuất khẩu sang Bỉ, rào cản kỹ thuật thương mại (TBT) của Liên minh châu Âu (EU) đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng, an toàn, bao bì, ghi nhãn và đánh giá sự phù hợp. Các mặt hàng như máy móc, đồ chơi, thiết bị điện tử và thiết bị y tế phải đáp ứng quy định chuyên ngành, lập hồ sơ kỹ thuật và gắn dấu CE khi thuộc diện áp dụng.

Bên cạnh đó, Quy định REACH kiểm soát hóa chất trong nhiều ngành hàng Việt Nam, gồm dệt may, da giày, đồ gỗ, nhựa và điện tử. Doanh nghiệp cần kiểm soát hóa chất trong nguyên liệu và quá trình sản xuất để chứng minh tuân thủ, tránh nguy cơ bị hạn chế tiếp cận thị trường.

Tại Bỉ, nhãn thực phẩm phải thể hiện rõ thành phần, chất gây dị ứng, khối lượng, hạn sử dụng, điều kiện bảo quản và thông tin dinh dưỡng. Do Bỉ có ba ngôn ngữ chính thức là tiếng Hà Lan, tiếng Pháp và tiếng Đức, doanh nghiệp cần điều chỉnh nhãn theo khu vực phân phối, bảo đảm thông tin dễ hiểu và đáp ứng quy định hiện hành.

Tiêu chuẩn xanh, quy định chống phá rừng (EUDR) và cơ chế carbon (CBAM)

Đối với hàng công nghiệp và tiêu dùng xuất khẩu sang Bỉ, các quy định TBT của Liên minh châu Âu (EU) đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng, an toàn, bao bì, ghi nhãn và đánh giá sự phù hợp. Các mặt hàng như thiết bị điện tử, máy móc, đồ chơi, thiết bị y tế và vật liệu xây dựng phải đáp ứng quy định chuyên ngành, lập hồ sơ kỹ thuật và gắn dấu CE khi thuộc diện áp dụng.

Bên cạnh đó, quy định REACH kiểm soát hóa chất trong nhiều ngành hàng Việt Nam, gồm dệt may, da giày, đồ gỗ, nhựa và điện tử. Doanh nghiệp cần kiểm soát hóa chất trong nguyên liệu và toàn bộ quá trình sản xuất, từ thuốc nhuộm, keo đến dung môi. Nếu không chứng minh được sự tuân thủ, sản phẩm có thể bị hạn chế tiếp cận thị trường hoặc hệ thống phân phối.

Quy định ghi nhãn tại Bỉ cũng đòi hỏi doanh nghiệp chú trọng tính minh bạch và ngôn ngữ. Thực phẩm phải cung cấp thông tin về thành phần, chất gây dị ứng, khối lượng, hạn sử dụng, bảo quản và dinh dưỡng theo quy định. Do Bỉ sử dụng ba ngôn ngữ chính thức là tiếng Hà Lan, tiếng Pháp và tiếng Đức, doanh nghiệp cần điều chỉnh nhãn phù hợp với khu vực phân phối để bảo đảm người tiêu dùng tiếp nhận đầy đủ thông tin và tránh vi phạm.

Quy định mới về bao bì (PPWR) và kinh tế tuần hoàn

PPWR bắt đầu được áp dụng từ ngày 12/8/2026, tạo khuôn khổ chung của EU về thiết kế, sử dụng và quản lý bao bì. Quy định hướng tới giảm chất thải, tăng khả năng tái chế, thúc đẩy tái sử dụng và hạn chế bao bì gây tác động môi trường. Tuy nhiên, nghĩa vụ cụ thể có lộ trình riêng; không phải mọi yêu cầu về tái chế hay tỷ lệ nhựa tái chế đều bắt buộc ngay từ ngày đầu. Doanh nghiệp cần rà soát vật liệu, cấu tạo và khả năng tái chế, bởi bao bì dư thừa hoặc khó xử lý làm tăng chi phí.

Tại Bỉ, thay đổi này ảnh hưởng đến thủy sản, thực phẩm chế biến, đồ uống, mỹ phẩm, điện tử và đồ gia dụng. Thông tin ghi nhãn và thành phần vật liệu cần đáp ứng quy định; các yêu cầu về hóa chất, gồm PFAS trong bao bì tiếp xúc thực phẩm, cần được theo dõi theo phạm vi và thời hạn cụ thể. Doanh nghiệp nên phối hợp với nhà nhập khẩu để chọn vật liệu phù hợp, giảm bao bì không cần thiết và chuẩn bị hồ sơ tuân thủ.

Năng lực doanh nghiệp, kênh phân phối và cạnh tranh Hiệp định

Năng lực hạn chế của phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng hợp tác xã Việt Nam là rào cản đáng kể khi tiếp cận thị trường Bỉ và Liên minh châu Âu (EU). Chuỗi cung ứng còn phân tán, mức độ số hóa chưa đồng bộ khiến việc truy xuất nguồn gốc gặp khó khăn, trong khi năng lực kiểm kê khí nhà kính còn yếu do quy trình tính toán phát thải phức tạp. Để đáp ứng tiêu chuẩn thị trường, doanh nghiệp cần đầu tư vào kiểm soát vùng nguyên liệu, kiểm nghiệm định kỳ, quản trị chất lượng và đào tạo kỹ thuật sản xuất bền vững cho nông dân.

Về phân phối, hàng Việt Nam chủ yếu tiếp cận thị trường Bỉ thông qua các chuỗi bán lẻ lớn, vốn thường áp dụng tiêu chuẩn nội bộ về chất lượng và phát triển bền vững cao hơn yêu cầu pháp lý tối thiểu của EU. Trước áp lực cạnh tranh về giá từ Trung Quốc và Bangladesh, doanh nghiệp Việt cần chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng, bảo đảm tính minh bạch và phát triển sản phẩm cho các phân khúc giá trị cao.

Việc tận dụng EVFTA cũng gặp khó khăn liên quan đến quy tắc xuất xứ, thủ tục cấp giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) và yêu cầu giám sát ngày càng chặt chẽ. Các vấn đề về cập nhật danh mục giống gạo, cấp phép sản phẩm có nguồn gốc động vật và cơ chế tự chứng nhận xuất xứ có thể làm tăng chi phí tuân thủ. Đồng thời, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam có nguy cơ thu hẹp khi EU mở rộng mạng lưới hiệp định thương mại với các đối thủ. Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật quy định, nâng cao năng lực tuân thủ và đa dạng hóa chiến lược thị trường để duy trì vị thế tại Bỉ.