Tiêu chuẩn “xanh” trở thành điều kiện bắt buộc

Trong bối cảnh các tiêu chuẩn phát triển bền vững ngày càng trở thành yêu cầu tiên quyết tại các thị trường xuất khẩu lớn, việc xây dựng “hộ chiếu xanh” cho sản phẩm đang mở ra hướng đi chiến lược cho doanh nghiệp ngành thực phẩm và đồ uống (F&B) Việt Nam. Nội dung này được tập trung thảo luận tại Hội thảo “Hộ chiếu xanh cho thực phẩm Việt - Lộ trình đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và mở rộng xuất khẩu cho doanh nghiệp F&B” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) phối hợp tổ chức trong khuôn khổ HCMC FOODEX 2026. 

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, nhấn mạnh năm 2026 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi các tiêu chí “xanh”, minh bạch và trách nhiệm không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp thâm nhập thị trường quốc tế. Theo bà, đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tái định vị trong chuỗi giá trị toàn cầu, chuyển từ cạnh tranh bằng chi phí sang cạnh tranh bằng chất lượng và uy tín. 

Áp lực thị trường và cơ hội tái định vị doanh nghiệp

Theo ông Hoàng Văn Việt, Chủ tịch Cộng đồng doanh nhân trí thức Toàn cầu (GIBA), xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang thay đổi mạnh mẽ theo hướng bền vững và có trách nhiệm. Tại các thị trường phát triển như châu Âu, Hoa Kỳ hay Nhật Bản, các tiêu chuẩn về chất lượng và an toàn thực phẩm đã trở thành điều kiện cơ bản, trong khi yếu tố môi trường và xã hội ngày càng được đặt lên hàng đầu. 

Ông cho biết, hơn 70% người tiêu dùng sẵn sàng chi trả cao hơn cho các sản phẩm thân thiện với môi trường, đồng thời nhấn mạnh doanh nghiệp đang đối mặt với ba áp lực lớn gồm: sự thay đổi thị hiếu tiêu dùng, yêu cầu khắt khe từ hệ thống phân phối quốc tế và các quy định pháp lý về truy xuất nguồn gốc, kiểm soát phát thải. 

Ở góc độ vĩ mô, ngành nông – lâm – thủy sản Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng tích cực trong những năm gần đây, tuy nhiên giá trị gia tăng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Theo ông Hoàng Văn Việt, nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc doanh nghiệp chưa xây dựng được hệ thống minh bạch và chuẩn hóa, do đó cần song song phát triển “sản phẩm tốt” và “hệ thống tốt” để nâng cao năng lực cạnh tranh. 

“Hộ chiếu xanh” – chìa khóa vào thị trường quốc tế

Các chuyên gia tại hội thảo thống nhất rằng “hộ chiếu xanh” không phải là một chứng nhận riêng lẻ mà là một hệ thống tổng thể, đóng vai trò như “giấy thông hành” để sản phẩm tiếp cận người tiêu dùng quốc tế.

Theo đó, “hộ chiếu xanh” được cấu thành từ nhiều yếu tố, bao gồm chất lượng sản phẩm, hệ thống chứng nhận quốc tế, quy cách bao bì – nhãn mác và mức độ minh bạch trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Việc xây dựng hệ thống này đòi hỏi doanh nghiệp phải có chiến lược dài hạn và sự đầu tư bài bản ngay từ đầu. 

Lộ trình xây dựng tiêu chuẩn và năng lực thực thi

Chia sẻ tại hội thảo, bà Liney Weishappel, Tổng Giám đốc kiêm Đồng sáng lập AllMadeViet, nhấn mạnh rằng chuyển đổi “xanh hóa” không còn là lựa chọn tự nguyện mà là yêu cầu bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn tiếp cận các thị trường trọng điểm.

Theo bà, để nâng cao năng lực cạnh tranh, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống sản xuất dựa trên bốn trụ cột gồm: bảo đảm chất lượng sản phẩm, minh bạch truy xuất nguồn gốc, quản lý môi trường và tuân thủ trách nhiệm xã hội. Đồng thời, doanh nghiệp cần triển khai lộ trình bài bản từ xác định thị trường mục tiêu, lựa chọn tiêu chuẩn phù hợp đến tối ưu chi phí và tăng cường hợp tác với các tổ chức chuyên môn. 

Ở cấp độ cụ thể, các chứng nhận như 4C, Rainforest, Fairtrade đối với ngành cà phê hay GlobalGAP, Organic đối với nông sản được xem là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế, đồng thời nâng cao giá trị thương hiệu. 

Tư duy thị trường và năng lực giao tiếp – yếu tố then chốt

Bên cạnh tiêu chuẩn kỹ thuật, các chuyên gia cũng nhấn mạnh vai trò của tư duy và năng lực thực thi. Doanh nghiệp cần chuyển từ cách tiếp cận ngắn hạn sang xây dựng quan hệ đối tác dài hạn dựa trên niềm tin và giá trị bền vững.

Theo bà Liney Weishappel, một trong những rào cản lớn của doanh nghiệp Việt Nam là hạn chế về ngôn ngữ và giao tiếp quốc tế. Việc chủ động duy trì kết nối, phản hồi kịp thời và xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp là yếu tố quan trọng để giữ chân đối tác, đặc biệt trong bối cảnh cơ hội kinh doanh có thể bị bỏ lỡ chỉ trong vòng vài ngày nếu không được phản hồi đúng lúc. 

Ba yếu tố cốt lõi để duy trì quan hệ hợp tác quốc tế được chỉ ra gồm khả năng cung ứng, chất lượng sản phẩm và hiệu quả giao tiếp, trong đó giao tiếp đóng vai trò cầu nối quyết định sự bền vững của mối quan hệ.

Vai trò đồng hành của ITPC và hệ sinh thái xúc tiến

Trong tiến trình chuyển đổi này, ITPC tiếp tục đóng vai trò cầu nối hỗ trợ doanh nghiệp thông qua việc tổ chức các chương trình xúc tiến thương mại, hội thảo chuyên đề và kết nối với các đối tác quốc tế.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động tham gia vào hệ sinh thái xúc tiến, tận dụng sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý, tổ chức và hiệp hội nhằm nâng cao hiệu quả triển khai, thay vì hoạt động đơn lẻ.

Chủ động chuyển đổi để nâng cao năng lực cạnh tranh

Có thể thấy, “hộ chiếu xanh” không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là cơ hội để doanh nghiệp F&B TP.HCM nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Việc chủ động đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng hệ thống quản trị minh bạch và phát triển chiến lược dài hạn sẽ là nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam không chỉ vượt qua các rào cản kỹ thuật mà còn khẳng định thương hiệu trên thị trường quốc tế theo hướng bền vững.