Việt Nam đang đối mặt với nhiều áp lực lớn về giao thông, đặc biệt là các đô thị lớn như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh. Tình trạng ùn tắc giao thông kéo dài, ô nhiễm môi trường, tai nạn, quá tải hạ tầng, thiếu kết nối giữa các nền tảng vận tải không chỉ gây lãng phí lớn về thời gian, nhiên liệu và chi phí logistics, mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe, năng suất lao động và chất lượng cuộc sống của người dân.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đổi mới tư duy phát triển giao thông và xây dựng hệ sinh thái di chuyển hiện đại, thông minh, xanh và lấy con người là trung tâm đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Hội thảo “Di chuyển, Trí tuệ nhân tạo (AI) và Xã hội: Củng cố tương lai lĩnh vực giao thông vận tải tại Việt Nam” do VnEconomy vừa tổ chức đã thu hút nhiều ý kiến của các chuyên gia, nhà hoạch định chính sách, góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện chính sách phát triển giao thông thông minh, hệ sinh thái di chuyển bền vững tại Việt Nam trong thời gian tới.

GS. TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam đánh giá, sự phát triển mạnh mẽ của AI, Big Data, IoT đang mở ra cơ hội tái cấu trúc hệ thống giao thông vận tải. 

Giao thông vận tải không chỉ là hạ tầng kỹ thuật phục vụ đi lại, mà còn là phương thức vận hành để lưu thông huyết mạch của nền kinh tế. Giảm các chi phí cá nhân, xã hội về giao thông là một trong những nhân tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, tăng năng lực cạnh tranh quốc gia và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Theo GS. TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, ùn tắc giao thông làm tăng áp lực về tâm lý, giảm hiệu quả lao động, làm phát sinh chi phí xã hội vô hình và gây tổn thất rất lớn cho nền kinh tế. Ô nhiễm không khí và phát thải từ phương tiện giao thông đang trở thành một thách thức nghiêm trọng đối với mục tiêu phát triển xanh, bền vững của đất nước.

Trong bối cảnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), công nghệ cảm biến và nền tảng số đang mở ra cơ hội rất lớn để tái cấu trúc hệ thống giao thông vận tải trong tương lai. 

Toàn cảnh hội thảo.

Việc ứng dụng AI vào phát triển giao thông thông minh có thể giúp tối ưu hóa luồng giao thông, giảm ùn tắc - tai nạn, nâng cao hiệu quả quản lý vận hành hạ tầng, giảm phát thải và hướng tới giao thông xanh, nâng cao hiệu quả logistics và khả năng cạnh tranh của nền kinh tế, từng bước hình thành các đô thị thông minh và hiện đại.

Quan trọng hơn, giao thông thông minh không chỉ là vấn đề về công nghệ, mà còn là bài toán phát triển con người, phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống của toàn xã hội. Nếu được triển khai có hiệu quả, thì giao thông thông minh (AI), công nghệ số sẽ góp phần thay đổi căn bản cách người Việt Nam di chuyển và làm việc, kết nối trong tương lai.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ công cuộc chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế xanh và xây dựng hạ tầng chiến lược cho giai đoạn mới thì AI ngày càng ảnh hưởng sâu rộng đến tất cả các lĩnh vực, ngành nghề và đời sống xã hội.

Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (IPSS) Nguyễn Hoa Cương đánh giá AI có vai trò vô cùng quan trọng trong lĩnh vực vận tải.

Theo Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (IPSS) Nguyễn Hoa Cương, dự đoán đến khoảng năm 2035, mảng thị phần liên quan đến lĩnh vực AI áp dụng vào vận tải sẽ trị giá khoảng 535 tỷ đô la.

Điều này cho thấy ý nghĩa và vai trò của AI trong lĩnh vực vận tải trên thế giới là vô cùng quan trọng. Người dân, doanh nghiệp đều mong muốn được cung cấp các cái giải pháp giao thông vận tải ứng dụng AI một cách an toàn, thông minh và hiệu quả.

Thực tế cho thấy, AI đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong cách con người di chuyển cũng như cách toàn bộ hệ sinh thái giao thông – logistics vận hành. AI hiện đã tham gia vào nhiều hoạt động như phát hiện và xử lý vi phạm giao thông, bao gồm vượt đèn đỏ, đi sai làn hay dừng đỗ sai quy định.

Các đại biểu tại hội thảo.

Trí tuệ nhân tạo (AI), thậm chí đã bắt đầu được ứng dụng một cách phổ biến hơn và cũng đã tạo được những động lực cho quá trình phát triển kinh tế xã hội, hiện đại hóa các hoạt động di chuyển ở Việt Nam. 

Ông Nguyễn Anh Dương, Trưởng phòng Nghiên cứu tổng hợp và Hội nhập quốc tế, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược cho biết: "Có hai tác động chính, thứ nhất là di chuyển hiệu quả thì giúp cải thiện kết nối giữa giữa người lao động với công ty, giữa các công ty với thị trường; thứ hai là giúp cho những nhóm yếu thế, những doanh nghiệp nhỏ và vừa ở vùng sâu, vùng xa và những người ở vùng ven có cơ hội để tiếp cận cơ hội kinh tế tốt hơn. Việc đi lại hiệu quả cũng giúp cho việc tiếp cận các dịch vụ công thuận lợi hơn".

Cũng theo các chuyên gia, để phát triển mạnh AI trong lĩnh vực giao thông vận tải thì phải giải quyết được các vấn về phân mảnh dữ liệu bởi dữ liệu liên quan đến di chuyển hiện nay đang tập trung ở nhiều cơ quan, đặc biệt là lĩnh vực logistics. Tuy đã có những quy định về chia sẻ dữ liệu nhưng thực tế vấn đề này còn nhiều vướng mắc. Tình trạng dữ liệu bị cô lập giữa các cơ quan quản lý, không đồng bộ công nghệ, chênh lệch vùng miền... làm hạn chế việc phát triển AI trong giao thông vận tải.  

Ông Nguyễn Anh Dương, Trưởng phòng Nghiên cứu tổng hợp và Hội nhập quốc tế, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược cho rằng áp dụng AI trong lĩnh vực di chuyển và vận tải phải lấy con người làm trung tâm.

Cũng theo ông Nguyễn Anh Dương, để AI phát triển mạnh mẽ, hiệu quả trong lĩnh vực di chuyển và vận tải thì các yếu tố về cơ chế, thể chế đóng vai trò vô cùng quan trọng. Sự hợp tác công tư và các thỏa thuận chia sẻ dữ liệu đáng tin cậy cũng nổi lên như những yếu tố trung tâm, cùng với sự phối hợp về quy định và tính dự đoán của chính sách sẽ mở khóa các khoản đầu tư dài hạn.

Môi trường pháp lý minh bạch và rõ ràng cũng rất quan trọng trong nỗ lực củng cố tương lai giao thông vận tải tại Việt Nam. Việc áp dụng AI trong lĩnh vực di chuyển và vận tải, theo các chuyên gia, nên mang tính bao trùm, lấy con người làm trung tâm; bảo đảm khả năng tiếp cận bình đẳng để không ai bị bỏ lại phía sau.

Tất cả các giải pháp về công nghệ đều phải hướng đến mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, góp phần nâng cao chất lượng đời sống người dân.

Nguồn: TBKTVN