Trong thương mại quốc tế, hiểu thị trường không chỉ dừng ở nhu cầu tiêu dùng, năng lực cạnh tranh hay các quy định pháp lý, mà còn bao gồm khả năng thích ứng với văn hóa kinh doanh bản địa. Tại Bỉ, cách thức chào hỏi, giao tiếp, trang phục, dùng bữa hay ứng xử trong môi trường công sở đều gắn với những chuẩn mực nhất định và có thể tác động đến quá trình xây dựng quan hệ đối tác. Với doanh nghiệp Việt Nam, nắm bắt những khác biệt này là bước chuẩn bị cần thiết để hạn chế rào cản văn hóa, nâng cao tính chuyên nghiệp và tạo dựng lòng tin trong hợp tác. Kỳ 2 của chuyên đề “Văn hóa và tập quán kinh doanh thị trường Bỉ” tập trung phân tích nghi thức giao tiếp, những hành vi cần tránh, môi trường lao động và trách nhiệm xã hội, qua đó cung cấp góc nhìn thực tiễn cho doanh nghiệp khi tiếp cận thị trường Bỉ.

Nghi thức và văn hóa ứng xử trong kinh doanh

Trong môi trường kinh doanh tại Bỉ, nghi thức chào hỏi duy trì sự chuẩn mực, trang trọng và lịch thiệp, nhất là trong lần tiếp xúc đầu tiên. Doanh nhân không nên bắt tay quá chặt hoặc chủ động ôm, vỗ mạnh vào lưng khi hai bên chưa thân thiết. Khi quan hệ đã gần gũi, cách chào hỏi có thể thay đổi và trong một số trường hợp có thể sử dụng ba nụ hôn má, nhưng nam giới nhìn chung vẫn thường bắt tay.

Việc trao danh thiếp diễn ra trực tiếp ngay đầu cuộc gặp. Danh thiếp nên ghi rõ họ tên, chức danh, học vị nếu phù hợp và tên đơn vị công tác. Do Bỉ có môi trường đa ngôn ngữ, doanh nghiệp nên chuẩn bị tiếng Pháp hoặc tiếng Hà Lan tùy địa bàn và đối tác, qua đó thể hiện sự chuyên nghiệp và tôn trọng.

Trang phục công sở tại Bỉ đề cao sự chỉn chu, kín đáo và lịch sự. Trong thời tiết ấm, màu sáng hoặc pastel vẫn phù hợp. Doanh nghiệp nên tránh trang phục nhàu nhĩ, quá nổi bật hoặc áo có khẩu hiệu dễ gây phản cảm. Một số công ty công nghệ cao có thể linh hoạt hơn và chấp nhận áo sơ mi mở khuy cổ cùng quần jeans.

Tặng quà không phải tập quán phổ biến trong các cuộc họp thương mại thông thường. Nếu muốn thể hiện sự trân trọng, doanh nghiệp có thể chọn socola, hoa hoặc đồ lưu niệm văn hóa với giá trị vừa phải. Quà tặng không nên gắn logo doanh nghiệp hoặc kèm danh thiếp và thường được mở ngay tại chỗ. Khi được mời đến nhà riêng, khách có thể mang hoa hoặc socola chất lượng cao, nhưng nên tránh rượu vang, hoa cúc trắng, 13 bông hoa và hoa mang hàm ý lãng mạn. Thiệp cảm ơn viết tay gửi vào ngày hôm sau cũng được đánh giá cao.

Ẩm thực công vụ là phương thức hữu ích để các đối tác tăng cường hiểu biết và xây dựng lòng tin. Các cuộc gặp thường diễn ra tại nhà hàng hoặc quán cà phê. Bữa trưa, khoảng 12 giờ 30 đến 14 giờ 30, là thời điểm thích hợp để trao đổi công việc; đồ uống có cồn thường được sử dụng hạn chế. Khi dự tiệc, khách nên chờ người chủ trì hướng dẫn chỗ ngồi và bắt đầu dùng bữa. Quy tắc bàn ăn theo phong cách Lục địa yêu cầu không nói khi miệng còn thức ăn, không với tay qua bàn, không khua dao nĩa và hạn chế để thừa thức ăn. Khách không bắt buộc trả tip vì phí dịch vụ thường đã tính trong hóa đơn.

Các hành vi cần tránh

Môi trường kinh doanh tại Bỉ tương đối cởi mở, nhưng sự chừng mực vẫn rất quan trọng, nhất là trong giai đoạn đầu hình thành quan hệ. Hành vi chỉ tay vào người đối diện, nhai kẹo cao su trong cuộc trao đổi hoặc khạc nhổ nơi công cộng có thể tạo ấn tượng thiếu lịch sự.

Việc lựa chọn chủ đề trò chuyện cũng cần được cân nhắc. Doanh nghiệp không nên hỏi quá riêng tư về thu nhập, tiền lương hoặc tình hình tài chính cá nhân. Do đặc điểm văn hóa và cơ cấu liên bang, doanh nghiệp không nên bình luận về mâu thuẫn nội bộ giữa các vùng, như vấn đề bản sắc của cộng đồng Flemish hoặc tranh luận về kinh tế và trợ cấp của Wallonia. Ngoài ra, những nhận xét về trang phục, ngoại hình hoặc cân nặng của người khác cũng nên được tránh để bảo đảm sự tôn trọng.

Môi trường làm việc, trách nhiệm xã hội và pháp lý lao động

Pháp luật lao động Bỉ xây dựng nhiều quy định nhằm bảo vệ người lao động và duy trì sự cân bằng giữa công việc với đời sống cá nhân. Người lao động có hợp đồng tại Bỉ làm việc trung bình khoảng 34 giờ mỗi tuần, thấp hơn mức trung bình 35 giờ của Liên minh châu Âu. Trong khi đó, lao động tự doanh làm việc khoảng 49 giờ, cao hơn mức trung bình 46 giờ của EU. Năm 2022, khoảng 9,3% người lao động Bỉ làm việc trên 49 giờ mỗi tuần.

Người lao động làm việc đủ 12 tháng được hưởng tối thiểu 24 ngày nghỉ phép có lương mỗi năm, cùng 10 ngày nghỉ lễ công cộng và các chế độ nghỉ thai sản, nghỉ chăm con hoặc nghỉ ốm theo quy định. Những chính sách này phản ánh sự coi trọng thời gian nghỉ ngơi và đời sống gia đình trong quan hệ lao động. Các khung giờ truyền thống giúp người lao động dành thời gian cho gia đình và hoạt động cá nhân.

Đối với doanh nghiệp nước ngoài, đây cũng là yếu tố cần tính đến khi xây dựng lịch họp, phân công công việc và liên hệ với đối tác. Việc tôn trọng thời gian cá nhân là một phần của tác phong chuyên nghiệp trong kinh doanh.

Hệ thống an sinh xã hội tại Bỉ có tính bắt buộc và phạm vi bảo trợ toàn diện. Người lao động đóng góp vào quỹ bảo hiểm xã hội với tỷ lệ hơn 13% tổng thu nhập hằng tháng, còn người sử dụng lao động đóng khoản có giá trị khoảng gấp đôi phần của người lao động. Lao động tự do phải tự thực hiện toàn bộ nghĩa vụ đóng góp theo quy định. Nguồn quỹ hỗ trợ thai sản, chăm sóc con nhỏ, lương hưu, bảo hiểm ốm đau và tàn tật, cùng trợ cấp thất nghiệp. Nhiều doanh nghiệp lớn còn cung cấp bảo hiểm y tế và hưu trí tư nhân tự nguyện.

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và phát triển bền vững ngày càng được chú trọng tại Bỉ. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là công ty khởi nghiệp, đưa đạo đức kinh doanh, bảo vệ môi trường, đóng góp cộng đồng và thương mại công bằng vào định hướng phát triển. Theo Báo cáo Phát triển Bền vững năm 2023, Bỉ đứng thứ 19 trong 166 quốc gia, đạt 79,5%. Tuy nhiên, đánh giá 54/100 điểm của CSR Hub đối với 190 doanh nghiệp cho thấy vẫn có khoảng cách giữa định hướng chiến lược và kết quả triển khai.

Nhìn tổng thể, văn hóa kinh doanh tại Bỉ đề cao sự lịch thiệp, đúng mực, tôn trọng đời tư và cân bằng giữa công việc với cuộc sống. Doanh nghiệp Việt Nam khi tiếp cận thị trường này cần chuẩn bị kỹ cả nội dung kinh doanh lẫn cách thức giao tiếp. Những chi tiết tưởng nhỏ, nếu được thực hiện đúng mực, sẽ tạo nền tảng quan trọng cho lòng tin và quan hệ hợp tác bền vững tại thị trường Bỉ.